بسیاری از زنان پس از یائسگی با خشکی واژن، سوزش، درد هنگام رابطه جنسی یا مشکلات ادراری روبه‌رو می‌شوند؛ اما چون تصور می‌کنند این نشانه‌ها بخشی اجتناب‌ناپذیر از افزایش سن هستند، درباره‌شان با پزشک صحبت نمی‌کنند. مجموعه این علائم با نام «سندرم ادراری‌ـ‌تناسلی یائسگی» یا GSM شناخته می‌شود (نام کامل Genitourinary Syndrome of Menopause)؛ مشکلی شایع که برخلاف گرگرفتگی، معمولاً بدون درمان برطرف نمی‌شود و حتی ممکن است با گذشت زمان شدیدتر شود. سندرم ادراری‌ـ‌تناسلی یائسگی چیست؟ اصطلاح GSM جایگزین عبارت قدیمی‌تر «تحلیل‌رفتگی فرج و واژن» شده است. این سندرم مجموعه‌ای از تغییرات واژن، فرج، مثانه و مجرای ادرار را دربر می‌گیرد که بر اثر کاهش استروژن ایجاد می‌شوند. برآوردها نشان می‌دهد تا ۸۴ درصد زنان پس از یائسگی ممکن است درجاتی از این تغییرات را تجربه کنند؛ بااین‌حال، تنها حدود ۴۰ تا ۵۴ درصد از علائم آزاردهنده شکایت دارند. در میان این افراد: حدود ۷۵ درصد خشکی واژن را تجربه کرده‌اند؛ نزدیک به ۴۰ درصد هنگام رابطه جنسی همراه با دخول درد دارند؛ و ۳۰ تا ۴۰ درصد با تکرر یا فوریت ادرار مواجه می‌شوند. با وجود شیوع بالای این مشکل، کمتر از نیمی از افراد برای درمان آن اقدام می‌کنند. چرا این اتفاق می‌افتد؟ اگرچه GSM بیشتر در زنان پس از یائسگی دیده می‌شود، هر شرایطی که میزان استروژن را کاهش دهد می‌تواند علائم مشابهی ایجاد کند؛ از جمله: دوران شیردهی؛ آمنوره هیپوتالاموسی؛ وضعیتی که در آن مغز به‌طور موقت فعالیت دستگاه تولیدمثل را کاهش می‌دهد و قاعدگی متوقف می‌شود؛ مصرف بعضی داروهای کاهنده یا مهارکننده استروژن برای درمان فیبروم رحم، آندومتریوز یا سرطان پستان؛ برداشتن هر دو تخمدان، با یا بدون برداشتن رحم؛ نارسایی زودرس تخمدان؛ شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی سرطان. استروژن به تولید کلاژن، خون‌رسانی مناسب و حفظ ضخامت، انعطاف‌پذیری و رطوبت بافت‌های فرج و واژن کمک می‌کند. همچنین در کنار باکتری‌های مفید واژن، محیط آن را اسیدی نگه می‌دارد. با کاهش شدید استروژن، محیط واژن به سمت قلیایی‌تر شدن می‌رود، بافت‌ها نازک‌تر و خشک‌تر می‌شوند و انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهند. این تغییرات می‌توانند احتمال عفونت‌های واژن و مجاری ادراری را نیز افزایش دهند. علائم GSM چیست؟ نشانه‌های این سندرم در همه افراد یکسان نیست، اما ممکن است شامل موارد زیر باشد: خشکی، سوزش یا تحریک واژن؛ درد هنگام رابطه جنسی؛ ترشحات غیرعادی؛ احساس نیاز فوری یا مکرر به دفع ادرار؛ سوزش یا درد هنگام ادرار؛ بی‌اختیاری ادرار؛ و عفونت‌های مکرر مجاری ادراری. این علائم می‌توانند خواب، فعالیت‌های روزمره، رابطه عاطفی و جنسی و در مجموع کیفیت زندگی فرد را تحت‌تأثیر قرار دهند. چه درمان‌هایی می‌توانند کمک کنند؟ انتخاب درمان به نوع و شدت علائم، سابقه پزشکی و ترجیح فرد بستگی دارد. روش‌های غیرهورمونی لوبریکانت یا روان‌کننده واژن: برای کاهش موقت خشکی و درد هنگام رابطه جنسی استفاده می‌شود و معمولاً باید نزدیک به زمان رابطه مصرف شود. مرطوب‌کننده واژن: با مصرف منظم می‌تواند خشکی و تحریک واژن را برای مدت طولانی‌تری کاهش دهد. فعالیت جنسی منظم: تحریک جنسی، با دخول یا بدون دخول، ممکن است به حفظ خون‌رسانی و انعطاف‌پذیری بافت‌های واژن کمک کند؛ البته این موضوع نباید به‌صورت اجبار یا توصیه‌ای ناراحت‌کننده مطرح شود. فیزیوتراپی کف لگن: اگر درد هنگام رابطه به دلیل گرفتگی یا سفتی عضلات واژن و کف لگن باشد، فیزیوتراپی می‌تواند مؤثر باشد. دیلاتور واژینال: این ابزارها ممکن است برای کاهش تنگی دهانه واژن یا حفظ انعطاف‌پذیری بافت‌ها به کار روند. لیزر و رادیوفرکوئنسی واژینال: این روش‌ها همچنان آزمایشی محسوب می‌شوند. شواهد فعلی برای اثربخشی و ایمنی بلندمدت آن‌ها کافی نیست و راهنمای سال ۲۰۲۵ انجمن اورولوژی آمریکا نیز استفاده معمول از آن‌ها را تأیید نمی‌کند. چنین درمان‌هایی فقط باید پس از توضیح کامل محدودیت شواهد و با نظر پزشک بررسی شوند. استروژن موضعی و DHEA استروژن موضعی به شکل کرم، قرص یا شیاف واژینال و حلقه واژینال عرضه می‌شود. این درمان‌ها معمولاً دوز پایینی دارند و مستقیماً روی بافت‌های واژن اثر می‌گذارند؛ بنابراین می‌توانند خشکی، سوزش، تحریک و درد هنگام رابطه را کاهش دهند. DHEA یا «پراسترون» نیز هورمونی است که در بافت واژن به مقادیر کمی استروژن و آندروژن تبدیل می‌شود. نوع واژینال آن می‌تواند برای درمان درد هنگام رابطه جنسی مفید باشد. انتخاب این درمان‌ها، به‌ویژه در افرادی که سابقه سرطان‌های حساس به هورمون دارند، باید با مشورت پزشک انجام شود. درمان هورمونی یائسگی درمان هورمونی سیستمیک در سراسر بدن اثر می‌گذارد و معمولاً برای علائمی مانند گرگرفتگی و تعریق شبانه تجویز می‌شود. این درمان ممکن است به بهبود بعضی علائم GSM، افزایش خون‌رسانی واژن و کاهش خشکی نیز کمک کند؛ هرچند برخی افراد در کنار آن همچنان به درمان موضعی نیاز دارند. درمان سیستمیک به شکل قرص، چسب پوستی، ژل یا اسپری در دسترس است. انتخاب نوع درمان و بررسی فواید و خطرات آن باید بر اساس سن، زمان سپری‌شده از یائسگی، سابقه بیماری‌ها و داروهای مصرفی انجام شود. نکات مهمی که باید بدانید سندرم ادراری‌ـ‌تناسلی یائسگی بسیار شایع است، اما قرار نیست آن را صرفاً به‌عنوان بخشی طبیعی و اجتناب‌ناپذیر از افزایش سن تحمل کنید. این مشکل ممکن است در افراد جوان‌تری که به دلایل مختلف با کاهش استروژن روبه‌رو شده‌اند نیز دیده شود. خشکی واژن، درد هنگام رابطه، تکرر ادرار و عفونت‌های ادراری مکرر از نشانه‌های مهم GSM هستند. خوشبختانه درمان‌های متعددی برای کنترل این علائم وجود دارد. اگر چنین نشانه‌هایی را تجربه می‌کنید، صحبت با پزشک یا متخصص زنان می‌تواند نخستین قدم برای انتخاب درمان مناسب باشد. منابع StatPearls: Genitourinary Syndrome of Menopause راهنمای سندرم ادراری‌ـ‌تناسلی یائسگی؛ انجمن اورولوژی آمریکا، ۲۰۲۵ اطلاعات بیماران؛ انجمن یائسگی مرور روایتی تأثیر GSM بر سلامت جنسی و کیفیت زندگی توصیه‌های پنجمین مشاوره بین‌المللی پزشکی جنسی  

میل جنسی کم ممکن است در هر مقطعی از زندگی، به دلایل مختلف اتفاق بیفتد. مطالعات نشان می‌دهد که ۳۲ درصد از زنان و ۱۵ درصد از مردان، تمایلی به داشتن رابطه جنسی منظم ندارند. چند دلیل اصلی کاهش میل جنسی می‌تواند ناشی از افسردگی، استرس، چاقی یا برخی داروها باشد. چگونه غذا می‌تواند میل جنسی شما را افزایش دهد؟خوردن غذاهای سالم می‌تواند به خلق و خو و سطح میل جنسی شما کمک کند. مواد مغذی خاص می‌توانند میل جنسی را افزایش دهند. برخی از این موارد عبارتند از: آووکادو شکلات (شکلات تلخ و پودر کاکائو) ماهی چرب چای سبز دانه کدو تنبل ۱- آووکادو آووکادو منبع ویتامین E برای پوست و ناخن‌ است. همچنین پتاسیم و ویتامین B6 دارد. این مواد به قلب و گردش خون کمک می‌کنند، که برای یک زندگی جنسی فعال، حیاتی هستند. مطالعات نشان می‌دهد که مردان مبتلا به بیماری قلبی، ۲ برابر بیشتر در معرض ابتلا به اختلال نعوظ هستند. هر دو بیماری می‌توانند ناشی از آسیب شریان باشند. بنابراین مصرف مواد غذایی که به سلامت عروق شما کمک می‌کنند، بسیار موثر خواهند بود. آووکادوی له شده را می‌توانید با نان مصرف کنید. برش‌های آن را به سالاد یا ساندویچ خود اضافه کنید. همچنین می‌توانید با آن، اسموتی درست کنید. ۲- شکلات و پودر کاکائو یکی از محبوب‌ترین غذاها به دلیل طعم دلپذیرش، شکلات است که با افزایش سطح دوپامین و سروتونین در مغز، به تقویت خلق و خوی شما کمک می‌کند. علاوه‌بر این، شکلات مقادیر مختلفی از فلاوانول‌ها (یک آنتی اکسیدان طبیعی در کاکائو) دارد که به شل شدن رگ‌های خونی و افزایش جریان خون کمک می‌کند. ۳- ماهی چرب شاید شنیده باشید که ماهی‌های چرب مانند ساردین و سالمون، سرشار از امگا ۳ هستند. امگا ۳ نه تنها برای قلب شما مفید هستند، بلکه سطح دوپامین را در مغز افزایش می‌دهند که گردش خون و جریان خون را بهبود می‌بخشد. ۴- چای سبز چای سبز سرشار از ترکیباتی به نام کاتچین است که به افزایش جریان خون برای زندگی جنسی بهتر کمک می کند. ۵- تخم کدو تنبل یکی از بهترین منابع گیاهی روی، دانه کدو تنبل است. همچنین حاوی پروتئین، فیبر، پتاسیم و آهن می‌باشد. روی برای عملکرد سیستم ایمنی، بهبود زخم و سلامت چشم مهم است. روی همچنین در میل جنسی مردان نقش دارد زیرا کمبود آن می‌تواند منجر به کاهش تستوسترون شود. یک مطالعه نشان داد که مردانی که ۳۰ میلی‌گرم روی در روز دریافت می‌کنند، سطح تستوسترون آزاد در بدنشان افزایش می‌یابد. برای افزایش میل جنسی علاوه‌بر غذا، به دو عنصر کلیدی خواب و استرس نیز توجه کنید. مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۹ روی زنانی که زادبس شده بودند، نشان داد ناتوانی در خوابیدن به دلیل افکار مزاحم یا استرس، با نارضایتی جنسی مرتبط است. اختلالات خواب می‌تواند با اختلال عملکرد جنسی مرتبط باشد.   دکتر زهره کشاورزمنبع

خونریزی واژینال یا لکه بینی که از نظر پزشکی به عنوان خونریزی پس از مقاربت شناخته می‌شود، می‌تواند نگرا‌ن‌کننده باشد. اگر خونریزی بعد از رابطه جنسی بیش از یک بار اتفاق افتاد، وقت آن است که با پزشک متخصص سلامت جنسی مشورت کنید. برخی از مشکلات سلامتی مانند عفونت یا سرطان دهانه رحم نیز می‌توانند باعث خونریزی بعد از رابطه جنسی شوند. اما اکثر دلایل آن خطرناک نیستند. در این جا با برخی از دلایل خونریزی واژینال پس از رابطه جنسی می‌پردازیم: ۱- خشکی واژن: اگر واژن مرطوب نباشد و شما برانگیخته نشده باشید، اصطکاک هنگام دخول می‌تواند به بافت‌های حساس واژن آسیب زده و منجر به خونریزی شود. خشکی واژن معمولا ناشی از موارد زیر است: تغییرات هورمونی: کاهش سطح استروژن پس از زایمان، دوران شیردهی، دوران پیش از زادبس (یائسگی) و بعد از آن شیمی درمانی: شیمی درمانی با کاهش تولید استروژن و پروژسترون توسط تخمدان‌ها، باعث خشکی واژن می‌شود. ۲- داروها:هر نوع داروی ضد بارداری هورمونی می‌تواند منجر به لکه بینی بعد از مقاربت شود. لکه بینی بین دوره‌های قاعدگی، خشکی واژن یا خونریزی ناگهانی هنگام استفاده از این داروها شایع است. دستگاه (IUD) نیز می‌تواند باعث خونریزی شود. ۳- عفونت‌های مقاربتی:عفونت‌های مقاربتی (STIs) می‌توانند باعث خونریزی پس از رابطه جنسی شوند. به‌ویژه اگر عفونت منجر به التهاب دهانه رحم (سرویسیت) شده باشد. دهانه رحم بسیار تحریک شده نیز ممکن است خونریزی کند. بیماری‌های مقاربتی مانند کلامیدیا، سوزاک، تریکومونیازیس و تبخال می‌توانند باعث عفونت دهانه رحم شوند. سوزاک و کلامیدیا ممکن است منجر به بیماری التهابی لگن (PID) شوند. قبلا در سلامت باروری به توضیح (PID) پرداختیم. این عفونت می‌تواند باعث خونریزی بین دوره‌های قاعدگی، خونریزی بعد از رابطه جنسی، درد لگن، ترشحات غیر معمول و بوی بد شود. PID درمان‌نشده نیز می‌تواند منجر به ناباروری شود. بیشتر افراد علائم بیماری های مقاربتی را ندارند. به همین دلیل در صورت داشتن علائمی مانند خونریزی غیرطبیعی، به پزشک مراجعه کنید. ۴- پولیپ رحم و دهانه رحمپولیپ‌ها بافت‌هایی مانند قطرات اشک هستند که در دستگاه تناسلی روی دهانه رحم یا داخل رحم تشکیل می‌شوند. آن‌ها رگ های خونی زیادی دارند که در صورت آسیب ممکن است خونریزی کنند. پولیپ‌های دهانه رحم می‌توانند از دهانه رحم به داخل واژن آویزان شده و هنگام دخول پاره شوند. پولیپ‌های داخل رحم نیز ممکن است در حین رابطه جنسی تحریک شوند. این بیماری در افرادی که بیش از ۴۰ سال سن دارند یا وارد دوران قبل از زادبس (یائسگی) شده‌اند، شایع‌تر است. پولیپ‌های رحم و دهانه رحم معمولا خوش‌خیم هستند. به این معنی که غیر سرطانی هستند. در موارد نادر، می توانند به سرطان آندومتر و دهانه رحم تبدیل شوند. ۵- واژینوز باکتریایی یا عفونت مخمریهر نوع عفونتی ممکن است باعث التهاب، تحریک و خونریزی شود. واژینوز باکتریایی (BV) که در اثر رشد بیش از حد باکتری‌ها ایجاد می‌شود، شایع‌ترین عفونت واژن در بین افراد بین ۱۵ تا ۴۴ سال است. اکثر زنان حداقل یک عفونت قارچی را در طول زندگی خود تجربه می‌کنند. علائم BV می‌تواند شامل موارد زیر باشد: ترشحات سفید یا خاکستری خارش سوزش بوی بد واژن تورم خونریزی شایع‌ترین علامت واژینوز باکتریایی یا عفونت قارچی نیست. اکثر افراد مبتلا به BV هیچ علامتی ندارند. ۶- فیبروئید رحم فیبروم رشد غیر سرطانی بافت عضلانی رحم است که می‌تواند به کوچکی یک نخود یا بزرگ‌تر از گریپ‌فروت باشد. فیبروم‌ها ممکن است در حین رابطه جنسی،‌ خونریزی کنند. بیش از ۷۵ درصد زنان در مقطعی از سال‌های باروری (۳۰ تا ۴۰ سالگی) فیبروم دارند. اکثر زنان علائم خاصی ندارند. درمان، معمولا ضروری نیست مگر اینکه فیبروم بسیار بزرگ شود. اگر این اتفاق بیفتد، گزینه های درمانی، از جمله دارو یا جراحی لازم است. ۷- سرطان دهانه رحم سرطان دهانه‌ی رحم، در ناحیه بین کانال واژن و انتهای رحم رخ می‌دهد. خونریزی هنگام رابطه جنسی علامت اصلی این سرطان است. خونریزی معمولا کم و بدون درد است. سرطان دهانه رحم در صورت تشخیص زودهنگام، قابل درمان است. HPV یا همان (ویروس پاپیلومای انسانی) هم می‌تواند منجر به سرطان دهانه رحم شود. با علائم و نشانه‌های این ویروس در سایت سلامت باروری آشنا شوید. اگر به طور منظم خونریزی غیرطبیعی دارید، در اسرع وقت به پزشک متخصص سلامت جنسی مراجعه کنید.   دکتر زهره کشاورزپزشک متخصص سلامت باروری - فلوشیپ پزشکی جنسیعضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی منبع

طبیعی است که با افزایش سن، شکل و عملکرد واژن، مانند بقیه قسمت‌های بدن تغییر کند. در اواخر دهه ۲۰ و ۳۰ سالگی، به دلیل ترشح کافی هورمون‌های استروژن و پروژسترون، ترشحات واژن نیز بیش‌تر است. اغلب زنان، اولین بارداری خود را بین دهه ۲۰ تا ۳۰ سالگی تجربه می‌کنند که تاثیر زیادی در میزان تحریک‌پذیری و ظاهر واژن دارد. نوسانات استروژن پس از بارداری و در دوران شیردهی، می‌تواند منجر به خشکی واژن شود. برخی از روش‌های هورمونی کنترل بارداری نیز چنینن عوارضی دارند. بارداری همچنین می‌تواند عضلات کف لگن را ضعیف کند. در طول زایمان واژینال، ماهیچه‌های کف لگن ممکن است طی عبور سر کودک کشیده شده یا پاره ‌شوند. بسیاری از خانم‌ها، در رابطه‌های جنسی پس از زایمان، متوجه می‌شوند که واژنشان کمی جا باز کرده. این پدیده به شل شدن واژن معروف است.  زایمان واژینال همچنین می‌تواند ظاهر بیرونی واژن (فرج) را تغییر دهد. بیرون واژن ممکن است شل به نظر برسد یا بافت اضافی پیدا کند که با افزایش سن هم قابل مشاهده است. این تنها بخشی از تغییرات ناشی از زایمان و افزایش سن است. اگر در حین زایمان، دچار پارگی شدید نشوید؛ واژن معمولا به شکل اولیه خود باز می‌گردد. تغییرات واژن در ۴۰ و ۵۰ سالگی در طول دهه‌های ۴۰ و ۵۰، بدن شما به تدریج استروژن کمتری تولید می‌کند. به طور متوسط، اکثر زنان ایالات متحده، حدود ۵۲ سالگی وارد زادبس (یائسگی) می‌شوند.  استروژن، کلاژن واژن را حجیم و محیط را مرطوب نگه‌می‌دارد. همچنین به خونرسانی این ناحیه کمک می‌کند. با این حال، در دوران پیش از زادبس، بافت واژن نازک‌تر و انعطاف‌پذیرتر می‌شود. واژن شما همچنین ممکن است ترشحات کمتری داشته باشد. در این زمان، خشکی، درد و تحریک‌پذیری کمتر (به خصوص در هنگام رابطه جنسی)، وجود دارد. درصورت مشکل داشتن حین رابطه و پریشانی از این موضوع به متخصصین سلامت جنسی مراجعه کنید. پس از زادبس نیز ممکن است با خشکی واژن و نازک شدن بافت آن (آتروفی ولوواژینال)، مواجه شوید. همچنین تغییرات ظاهر فرج نیز محتمل خواهد بود. کلیتوریس شما ممکن است کوچک شود، لب‌های آن تغییر رنگ دهند و افتاده به نظر برسند.  افزایش سن با تغییر باکتری‌های واژن نیز همراه است که می‌تواند خطر ابتلا به عفونت‌هایی مانند واژینوز باکتریایی (BV) را افزایش دهد. بنابراین اگر پس از یائسگی دچار خارش یا ترشحات بدبو شدید، ریسک عفونت واژن را در نظر بگیرید. چگونه با افزایش سن، واژن سالمی داشته باشیم؟ از روان‌کننده‌ها استفاده کنیدبرای افرادی که خشکی واژن را به دلیل نوسانات موقت استروژن یا زادبس تجربه می‌کنند، استفاده از روان کننده‌ها موثر است. روان‌کننده، درد و ناراحتی در حین رابطه جنسی را کاهش می‌دهد. از مرطوب کننده واژن استفاده کنیدمرطوب کننده واژن، می‌تواند با آبرسانی مجدد، به کاهش خشکی بافت آن کمک کند. این محصولات به تسکین خارش ناشی از خشکی و درد ناشی از رابطه جنسی هم کمک می‌کنند. شما می توانید روزانه یا حداقل هر دو تا سه روز یکبار از مرطوب کننده‌های واژن استفاده کنید، حتی اگر رابطه جنسی ندارید. تمرینات لگن را انجام دهیدعضلات کف لگن خود را با تمرینات ورزشی تقویت کنید. تمرینات کگل که با نام دیگر تمرینات کف لگن نیز شناخته می‌شوند، شامل فشار دادن و رها کردن عضلات کف لگن است. تحقیقات همچنین نشان داده است که انجام مداوم تمرینات لگن پس از زایمان، می‌تواند به بهبود جریان خون و تقویت عضلات اطراف واژن کمک کند. از استروژن موضعی استفاده کنیدکرم مکمل استروژن می‌تواند به کشسانی بیشتر بافت واژن کمک کند. بیشتر زنان می توانند با خیال راحت استروژن واژن از این محصولات استفاده کنند. مکمل‌های استروژن برای برخی از افراد، مانند بهبودیافتگان سرطان سینه، توصیه نمی‌شود. قبل از شروع هر مکمل استروژن، با پزشک مشورت کنید. رابطه جنسی را قطع نکنیدعوارض زادبس نباید موجب ترک یا کاهش رابطه جنسی شود. وقتی رابطه جنسی ندارید، واژن سفت‌تر و بافت آن انعطاف‌پذیرتر می‌شود. ادامه رابطه جنسی می‌تواند به افزایش جریان خون و سالم نگه داشتن بافت واژن کمک کند سیگار نکشیددخانیات ممکن است موجب کاهش جریان خون واژن شود که به دنبال آن، خشکی و نازک شدن بافت رخ می‌دهد. این مواد همچنین سطح استروژن را کاهش و تاثیر افت هورمون‌های مرتبط با افزایش سن را تشدید می‌کند.   دکتر زهره کشاورزپزشک متخصص سلامت باروری - فلوشیپ پزشکی جنسیعضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی منبع