بیش از ۸۵ درصد بزرگسالان آمریکایی هر روز دست‌کم یک نوشیدنی کافئین‌دار مصرف می‌کنند؛ از قهوه و چای گرفته تا نوشابه و نوشیدنی‌های انرژی‌زا. کافئین می‌تواند بر بسیاری از عملکردهای بدن، از خواب و دفع ادرار تا میل و عملکرد جنسی، اثر بگذارد. کافئین با مسدودکردن عملکرد ماده‌ای به نام «آدنوزین» ما را بیدار نگه می‌دارد. آدنوزین یکی از پیام‌رسان‌هایی است که احساس خواب‌آلودگی را ایجاد می‌کند؛ بنابراین اختلال در عملکرد آن می‌تواند چرخه‌ی طبیعی خواب را نیز به هم بزند. رابطه‌ی میان خواب و عملکرد جنسی در پژوهش‌های متعددی بررسی شده است، اما درباره‌ی ارتباط مستقیم کافئین و سلامت جنسی هنوز اطلاعات چندانی نداریم. بااین‌حال، یافته‌های موجود سرنخ‌هایی در اختیارمان می‌گذارند. کافئین و سلامت جنسی مردان به نظر می‌رسد مصرف معمول کافئین، یعنی حدود ۱۷۰ تا ۳۷۵ میلی‌گرم در روز، تأثیری خنثی یا حتی مثبت بر عملکرد جنسی مردان داشته باشد. این مقدار تقریباً معادل دو تا سه فنجان قهوه است؛ البته میزان دقیق کافئین هر فنجان به نوع قهوه و روش آماده‌سازی آن بستگی دارد. دست‌کم یک مطالعه نشان داده است مردانی که مقدار متوسطی کافئین مصرف می‌کنند، کمتر از دیگران اختلال نعوظ را گزارش می‌دهند. در یک کارآزمایی کوچک نیز مصرف موردی کافئین برای درمان زودانزالی نتایج مثبتی داشت، اما برای رسیدن به نتیجه‌ای قطعی به پژوهش‌های بیشتری نیاز داریم. دلیل احتمالی این ارتباط هنوز کاملاً روشن نیست. از آنجا که قهوه منبع اصلی کافئین روزانه‌ی بسیاری از افراد است، شاید بخشی از این اثر به ترکیبات دیگر قهوه مربوط باشد. قهوه ممکن است از طریق کمک به سلامت قلب و گردش خون، شرایط لازم برای ایجاد و حفظ نعوظ را بهبود دهد. برخی پژوهش‌ها نیز افزایش سروتونین را مطرح کرده‌اند. سروتونین که گاهی «هورمون شادی» نامیده می‌شود، می‌تواند بر خلق‌وخو و جنبه‌های روانی عملکرد جنسی اثر بگذارد. اما مصرف بیش از اندازه‌ی کافئین، به‌ویژه بیشتر از ۳۷۵ میلی‌گرم در روز، ممکن است نتیجه‌ای معکوس داشته باشد. تپش قلب، اضطراب و کمبود خواب از پیامدهای احتمالی مصرف زیاد کافئین هستند و هر سه می‌توانند میل جنسی و عملکرد نعوظ را مختل کنند. کافئین و عملکرد جنسی زنان تأثیر کافئین بر عملکرد جنسی زنان نیز ظاهراً مشابه مردان است؛ یعنی مصرف متعادل معمولاً اثر منفی مشخصی ندارد و شاید در بعضی افراد با پیامدهای مثبتی همراه باشد. کافئین می‌تواند به‌طور موقت دفع ادرار را افزایش دهد. اگر این موضوع با دریافت ناکافی مایعات همراه شود، احتمال کم‌آبی بدن بیشتر می‌شود. کم‌آبی نیز ممکن است خشکی واژن را تشدید کند. کاهش لغزندگی واژن می‌تواند رابطه‌ی جنسی را دردناک کند و حتی در طول روز موجب ناراحتی شود. البته عملکرد جنسی زنان فقط به میزان آب بدن وابسته نیست. کیفیت خواب، سلامت قلب و عروق و وضعیت روانی نیز نقش مهمی دارند. مصرف بیش از اندازه‌ی کافئین ممکن است با افزایش اضطراب و برهم‌زدن خواب، باعث کاهش میل جنسی یا دشواری در برانگیختگی شود. در نهایت، آیا باید قهوه را کنار بگذاریم؟ برای بیشتر افراد، مصرف متعادل کافئین احتمالاً تأثیر منفی قابل‌توجهی بر سلامت جنسی ندارد. نگرانی اصلی زمانی مطرح می‌شود که مصرف کافئین آن‌قدر زیاد باشد که خواب، اضطراب، ضربان قلب یا آب‌رسانی بدن را تحت‌تأثیر قرار دهد. آنچه تاکنون می‌دانیم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد: مصرف کم تا متوسط کافئین احتمالاً اثر منفی مهمی بر سلامت جنسی ندارد. مصرف بسیار زیاد آن ممکن است به‌طور غیرمستقیم با اختلال نعوظ، خشکی واژن، رابطه‌ی جنسی دردناک یا کاهش میل جنسی ارتباط داشته باشد. شواهد موجود هنوز محدودند و برای شناخت دقیق اثر کافئین بر هورمون‌ها و عملکرد جنسی به پژوهش‌های بیشتری نیاز داریم. اگر درد هنگام رابطه یا اختلال در عملکرد جنسی شما را آزار می‌دهد، بهتر است با پزشک یا متخصص سلامت جنسی مشورت کنید. منابع   Clark & Landolt (2017) — قهوه، کافئین و خواب Glover et al. (2022) — مصرف کافئین و تستوسترون Lopez et al. (2015) — مصرف کافئین و اختلال نعوظ در مردان McMahon & Meston (2023) — اثر حاد کافئین بر برانگیختگی تناسلی زنان Saadat et al. (2015) — مصرف کافئین و درمان انزال زودرس Schliep et al. (2012) — نوشیدنی‌های کافئین‌دار و هورمون‌های تولیدمثلی زنان پری‌منوپاز  

بسیاری از ما نمی‌توانیم روزمان را بدون یک فنجان قهوه آغاز کنیم. جالب است بدانید که حدود ۶۲ درصد مردم آمریکا، هر روز قهوه می‌نوشند. اگر شما هم جزء این گروه هستید، بهتر است از تاثیر کافئین روی سلامت باروری خود آگاه شوید. تاکنون تحقیقات زیادی ثابت کرده‌اند که سبک زندگی و عادات غذایی سالم، می‌توانند بر سلامت و بهبود کیفیت اسپرم تاثیر بگذارند. در این جا به قهوه و نوشیدنی‌های کافئین‌دار می‌پردازیم. کافئین چیست؟ کافئین به طور طبیعی در دانه‌های قهوه، کاکائو، چای و برخی گیاهان یافت می‌شود و سیستم عصبی مرکزی را برای افزایش هوشیاری و تمرکز ذهنی تحریک می‌کند. حدود ۹۹ درصد کافئین، ظرف ۴۵ دقیقه پس از مصرف جذب می‌شود. این ماده را می‌توان در طیف گسترده‌ای از غذاها و نوشیدنی‌های فراتر از قهوه؛ از جمله چای، نوشیدنی‌های انرژی‌زا، نوشابه‌های گازدار، شکلات و پودرهای مکمل یافت. حتی برخی از قهوه‌ها و چای‌های «بدون کافئین» هم حاوی دوز کم آن هستند. چگونه کافئین بر سلامت باروری مردان تاثیر می‌گذارد؟ کافئین با کاهش کیفیت اسپرم، به ویژه زمانی که بیش از حد مصرف شود، مرتبط است. از سوی دیگر، مصرف متوسط ​​کافئین، ممکن است واقعا برای اسپرم مفید باشد. در ادامه به توضیح هر دو مورد خواهیم پرداخت. یک مطالعه در سال۲۰۱۶، نشان داد که مصرف نوشابه‌های کافئین‌دار و نوشیدنی‌های انرژی‌زا، سلامت باروری مردان کاهش می‌دهد. همچنین زنانی که چای می‌نوشند، شانس بارداری کمتری دارند. یک مطالعه در سال ۲۰۱۰، نشان داد افرادی که نوشابه‌های کافئین‌دار مصرف می‌کنند؛ میانگین حجم مایع منی، غلظت، تعداد و درصد اسپرم کمتری دارند. یک مطالعه دیگر که روی بیش از هزار مرد انجام شد؛ حاکی از آن بود که مصرف بیش از ۳ فنجان قهوه در روز، کیفیت اسپرم را کاهش می‌دهد. اما در غلظت آن تفاوتی ایجاد نمی‌کند.  محققان این مطالعه خاطر نشان کردند که کافئین، احتمالا از الکل و سیگار هم تأثیر مخرب‌تری بر سلامت باروری مردان (کیفیت اسپرم) دارد. برخی تحقیقات حیوانی نشان می‌دهد که قرار گرفتن در معرض کافئین (حتی دوز کم)، در طول دوران بلوغ، ممکن است آناتومی بیضه‌ها تغییر دهد. علاوه بر این، کافئین ممکن است با تولید تستوسترون تداخل داشته باشد و شروع بلوغ جنسی را به تأخیر بیندازد. مطالعات انسانی در این زمینه محدود است. تاثیرات مثبت کافئین روی سلامت باروری مردان مطالعه‌ای در سال ۱۹۷۶، تأثیر کافئین را روی اسپرم انسان، در شرایط آزمایشگاهی بررسی کرد. محققان دریافتند که کافئین، حرکت اسپرم را تحریک کرده و طول عمرش را افزایش می‌دهد. قرار گرفتن اسپرم موش هم در معرض کافئین، باعث بهبود تحرک، سرزندگی و افزایش نرخ لقاح تخمک می‌شود. آیا این موضوع داخل بدن انسان هم صدق می‌کند؟ بله. محققان دریافتند که میانگین تحرک اسپرم با مصرف قهوه افزایش می‌یابد. حتی برای کسانی که بیش از شش فنجان قهوه در روز می‌نوشند! به طور کلی تحرک اسپرم این افراد بیش‌تر بود. برخی مطالعات روی اثر منفی کافئین بر سلامت باروری مردان تاکید دارند، در حالی که بعضی از تأثیرات مثبت آن می‌گویند. اما چرا؟ این به قند نوشیدنی مصرفی بستگی دارد. اکثر نوشیدنی‌های کافئینی و قهوه‌های آماده، حاوی قند هستند که همه چیز از جمله تعداد اسپرم و عملکرد بیضه‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهند. آیا مقدار خاصی از کافئین وجود دارد که برای اسپرم بی‌خطر باشد؟ بله. طبق تحقیقی در سال ۲۰۱۰، مشخص شد که مصرف روزانه‌ی کم (۱۰۱-۲۰۰ میلی‌گرم) تا متوسط ​​(۲۰۱-۸۰۰ میلی‌گرم) کافئین، با کاهش کیفیت مایع منی مرتبط نیست. البته اگر حاوی قند نباشد! این موضوع در مورد نوشابه یا نوشیدنی‌های حاوی شکر صادق نیست. یک فنجان قهوه به طور متوسط ​​حاوی ۹۶ میلی‌گرم کافئین است. بنابراین یک تا دو فنجان قهوه در روز، احتمالا بر سلامت باروری مردان تأثیر منفی نمی‌گذارد. اکثر متخصصان سلامت باروری معتقدند مردانی که روزانه کافئین کم تا متوسطی دریافت می‌کنند، شانس بهتری برای تولید اسپرم سالم دارند.   دکتر زهره کشاورزپزشک متخصص سلامت باروری - فلوشیپ پزشکی جنسیعضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی منبع