جواب آزمایش HPV مثبت شد؛ ۵ قدم بعدی و زمان پیگیری

دیدن کلمه «مثبت» در جواب آزمایش HPV می‌تواند اضطراب‌آور باشد؛ به‌خصوص وقتی نام این ویروس را در کنار سرطان دهانه رحم شنیده‌اید. اما مثبت‌شدن آزمایش HPV به معنی سرطان نیست. این نتیجه فقط می‌گوید نوعی از ویروس پاپیلومای انسانی در نمونه پیدا شده است. برای فهمیدن میزان اهمیت آن باید ژنوتایپ ویروس، نتیجه پاپ‌اسمیر، سن، سابقه آزمایش‌های قبلی و وضعیت سیستم ایمنی را کنار هم گذاشت.

این مقاله عمدتاً درباره آزمایش HPV انجام‌شده روی نمونه دهانه رحم یا سرویکس است. اگر نمونه از زگیل، واژن، مقعد، دهان یا محل دیگری گرفته شده، مسیر بررسی ممکن است متفاوت باشد.

جواب آزمایش HPV مثبت

آزمایش HPV معمولاً DNA یا RNA انواع پرخطر ویروس را در سلول‌های دهانه رحم جست‌وجو می‌کند. بنابراین عبارت‌هایی مانند High-risk HPV detected، ‏hrHPV positive یا «HPV پرخطر مثبت» یعنی ماده ژنتیکی دست‌کم یکی از انواع پرخطر ویروس در نمونه شناسایی شده است.

این جواب به‌تنهایی مشخص نمی‌کند:

• عفونت چه زمانی ایجاد شده است؛
• ویروس از کدام شریک جنسی منتقل شده است؛
• عفونت جدید است یا عفونت قدیمی دوباره فعال شده؛
• ویروس حتماً باقی خواهد ماند؛
• تغییر پیش‌سرطانی یا سرطان وجود دارد؛
• چه کسی ویروس را به چه کسی منتقل کرده است.

آزمایش HPV با پاپ‌اسمیر یکسان نیست. آزمایش HPV خود ویروس را بررسی می‌کند، درحالی‌که پاپ‌اسمیر به‌دنبال تغییرات غیرطبیعی سلول‌های دهانه رحم است. به همین دلیل کاملاً ممکن است HPV مثبت باشد، اما پاپ‌اسمیر نتیجه طبیعی یا NILM داشته باشد. این دو نتیجه متناقض نیستند؛ یعنی ویروس پیدا شده، ولی هنوز تغییر غیرطبیعی قابل‌مشاهده‌ای در سلول‌ها دیده نشده است.

معنی دقیق جواب مثبت و انواع ژنوتایپ HPV

بیش از ۲۰۰ نوع HPV شناخته شده است، اما همه آن‌ها رفتار یکسانی ندارند. ژنوتایپ یعنی شماره‌ای که نوع ویروس را مشخص می‌کند.

انواع کم‌خطر

HPV نوع ۶ و ۱۱ عامل بیشتر زگیل‌های تناسلی هستند. این انواع معمولاً سرطان‌زا محسوب نمی‌شوند و با انواع پرخطری که در غربالگری سرطان دهانه رحم بررسی می‌شوند متفاوت‌اند.

وجود زگیل تناسلی نیز به‌خودی‌خود به معنی بالا بودن خطر سرطان دهانه رحم نیست. البته ممکن است یک فرد هم‌زمان به بیش از یک ژنوتایپ مبتلا باشد.

انواع پرخطر

حدود ۱۲ ژنوتایپ HPV به‌طور قطعی پرخطر و سرطان‌زا شناخته می‌شوند. بسیاری از کیت‌های آزمایشگاهی نیز مجموعه‌ای شامل ۱۴ نوع را گزارش می‌کنند. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• HPV 16: پرخطرترین ژنوتایپ از نظر تغییرات پیش‌سرطانی دهانه رحم؛
• HPV 18: با سرطان دهانه رحم، به‌ویژه بعضی سرطان‌های غده‌ای، ارتباط مهمی دارد؛
• انواع پرخطر دیگر: از جمله ۳۱، ۳۳، ۳۵، ۳۹، ۴۵، ۵۱، ۵۲، ۵۶، ۵۸ و ۵۹.

بعضی برگه‌ها فقط HPV 16 و 18 را جداگانه گزارش می‌کنند و سایر ژنوتایپ‌ها را با عبارت Other high-risk HPV نشان می‌دهند. این عبارت یعنی یک یا چند نوع پرخطر غیر از ۱۶ و ۱۸ شناسایی شده است؛ نه اینکه همه آن‌ها مثبت باشند.

مثبت‌بودن هم‌زمان چند ژنوتایپ نیز لزوماً نشان‌دهنده شدت بیشتر بیماری نیست. تصمیم پزشکی بیشتر بر اساس نوع ژنوتایپ، نتیجه سلول‌شناسی و سابقه بیمار گرفته می‌شود، نه صرفاً تعداد انواع مثبت.

آیا جواب آزمایش HPV مثبت یعنی سرطان؟ نه؛ اعداد واقعی

بر اساس اطلاعات مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا، حدود ۹ مورد از هر ۱۰ عفونت HPV طی دو سال بدون ایجاد مشکل جدی توسط سیستم ایمنی مهار و غیرقابل‌شناسایی می‌شوند.

سرطان معمولاً حاصل یک تست مثبت منفرد نیست. عامل اصلی، باقی‌ماندن طولانی‌مدت یک نوع پرخطر و ایجاد تغییرات سلولی درمان‌نشده است. طبق سازمان جهانی بهداشت، تبدیل تغییرات غیرطبیعی دهانه رحم به سرطان در افرادی با سیستم ایمنی طبیعی معمولاً حدود ۱۵ تا ۲۰ سال زمان می‌برد. این روند در افراد دارای ضعف ایمنی، از جمله HIV درمان‌نشده، ممکن است سریع‌تر باشد.

دو ژنوتایپ HPV 16 و 18 عامل حدود ۷۰ درصد سرطان‌های دهانه رحم در جهان هستند. اما این عدد اغلب اشتباه تفسیر می‌شود: منظور این نیست که ۷۰ درصد افراد دارای HPV 16 یا 18 به سرطان مبتلا می‌شوند؛ بلکه از میان سرطان‌های ایجادشده، حدود ۷۰ درصد با این دو نوع ارتباط دارند.

در داده‌هایی که مبنای راهنمای ASCCP بوده‌اند، فردی با HPV پرخطر مثبت، پاپ‌اسمیر طبیعی و سابقه نامشخص، حدود ۲٫۱ درصد احتمال داشت که در همان زمان تغییر شدید پیش‌سرطانی موسوم به CIN3+ داشته باشد. CIN3+ یک اصطلاح ترکیبی برای ضایعه پیش‌سرطانی شدید و موارد معدود سرطان است و نباید آن را معادل سرطان دانست.

بنابراین خطر یک عدد ثابت نیست. ترکیب HPV 16 یا 18، پاپ‌اسمیر غیرطبیعی، تداوم عفونت، مصرف دخانیات، HIV، مصرف داروهای سرکوب‌کننده ایمنی و سابقه ضایعات دهانه رحم می‌تواند آن را تغییر دهد.

۵ قدم بعدی پس از مثبت‌شدن آزمایش HPV

قدم اول: نسخه کامل جواب آزمایش را بگیرید

فقط شنیدن جمله «HPV مثبت است» برای تصمیم‌گیری کافی نیست. نسخه کامل گزارش را نگه دارید و این موارد را پیدا کنید:

• نمونه از دهانه رحم گرفته شده یا محل دیگری؟
• آزمایش فقط HPV بوده یا همراه با پاپ‌اسمیر؟
• HPV 16 یا 18 جداگانه گزارش شده است؟
• عبارت Other high-risk دیده می‌شود؟
• نتیجه پاپ‌اسمیر NILM، ‏ASC-US، ‏LSIL، ‏ASC-H، ‏AGC یا HSIL است؟
• نمونه پاپ‌اسمیر قابل‌قبول بوده یا Unsatisfactory گزارش شده است؟

نتایج قبلی HPV، پاپ‌اسمیر، کولپوسکوپی و نمونه‌برداری را نیز همراه این گزارش نگه دارید. سابقه آزمایش‌ها گاهی مسیر پیگیری را کاملاً تغییر می‌دهد.

قدم دوم: ژنوتایپ و پاپ‌اسمیر را کنار هم بخوانید

یک نتیجه HPV مثبت را نباید جدا از پاپ‌اسمیر تفسیر کرد. مسیرهای رایج در راهنماهای خطرمحور چنین‌اند:

این جدول نسخه ساده‌شده راهنماست. سن، بارداری، ضعف ایمنی، سابقه درمان ضایعات و نتایج چند سال قبل می‌توانند توصیه را تغییر دهند.

قدم سوم: برای ویزیت زنان یا کولپوسکوپی وقت بگیرید

HPV مثبت بدون علامت معمولاً یک اورژانس پزشکی نیست، اما نباید پیگیری آن را ماه‌ها یا سال‌ها فراموش کرد. پزشک با بررسی گزارش کامل مشخص می‌کند که به تکرار آزمایش نیاز دارید یا کولپوسکوپی.

در کولپوسکوپی، پزشک دهانه رحم را با نور و بزرگ‌نمایی بررسی می‌کند و در صورت مشاهده ناحیه مشکوک، نمونه‌برداری انجام می‌دهد. درخواست کولپوسکوپی به معنی تشخیص سرطان نیست؛ هدف آن پیدا کردن یا ردکردن تغییرات پیش‌سرطانی است.

اگر خون‌ریزی غیرعادی پس از رابطه جنسی، خون‌ریزی بین قاعدگی‌ها یا پس از یائسگی، ترشح بدبو یا خونی، درد مداوم لگن یا ضایعه غیرعادی دارید، منتظر زمان آزمایش بعدی نمانید و زودتر معاینه شوید.

قدم چهارم: سراغ «پاک‌کننده HPV» نروید

درمان تأییدشده‌ای که مستقیماً HPV بدون علامت را از بدن پاک کند وجود ندارد. داروها و روش‌های پزشکی برای درمان پیامدهای عفونت، مانند زگیل یا ضایعات پیش‌سرطانی، استفاده می‌شوند؛ نه برای ازبین‌بردن فوری خود ویروس.

مکمل‌ها، قارچ‌های دارویی، ژل‌های واژینال، اوزون‌تراپی، دوش واژینال و محصولات تبلیغ‌شده با عنوان «درمان قطعی HPV» جایگزین پیگیری پزشکی نیستند. مصرف خودسرانه بعضی محصولات واژینال حتی می‌تواند باعث التهاب شود یا ارزیابی نمونه بعدی را دشوار کند.

در مقابل، ترک سیگار اهمیت واقعی دارد؛ زیرا مصرف دخانیات احتمال ماندگاری HPV و پیشرفت ضایعات دهانه رحم را افزایش می‌دهد.

قدم پنجم: برنامه پیگیری را مکتوب کنید

قبل از پایان ویزیت دقیقاً مشخص کنید:

• آزمایش بعدی چه نوع آزمایشی است؟
• چه تاریخی باید انجام شود؟
• آیا به کولپوسکوپی نیاز دارید؟
• در چه شرایطی باید زودتر مراجعه کنید؟
• اگر آزمایش بعدی منفی شد، نوبت بعدی چه زمانی است؟

تاریخ پیگیری را همان لحظه در تقویم ثبت کنید. مهم‌ترین خطر در بیشتر موارد HPV مثبت، خود نتیجه آزمایش نیست؛ بلکه قطع یا فراموش‌کردن پیگیری است.

به همسرم چه بگویم؟

HPV عفونتی بسیار شایع است و ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بماند یا پس از مدتی دوباره قابل‌شناسایی شود. بنابراین جواب مثبت جدید نمی‌تواند زمان انتقال را تعیین کند و به‌تنهایی مدرکی برای خیانت هیچ‌یک از طرفین نیست.

می‌توانید گفت‌وگو را این‌گونه شروع کنید:

«در آزمایش من HPV پیدا شده است. این ویروس خیلی شایع است و ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بماند، بنابراین آزمایش مشخص نمی‌کند چه زمانی یا از چه کسی منتقل شده. بیشتر موارد خودبه‌خود مهار می‌شوند، اما لازم است من پیگیری پزشکی را انجام بدهم. بهتر است درباره واکسن، رابطه محافظت‌شده و سلامت هر دوی ما با پزشک مشورت کنیم.»

بر اساس راهنمای CDC، شریک جنسی معمولاً به آزمایش روتین HPV نیاز ندارد. برای مردان نیز آزمایش استاندارد و تأییدشده‌ای برای تعیین «وضعیت کلی HPV» وجود ندارد. اگر همسر شما دهانه رحم دارد، باید غربالگری معمول خود را طبق سن و سابقه پزشکی ادامه دهد؛ صرف مثبت‌شدن HPV در شریک، الزاماً به معنی نیاز به آزمایش‌های بیشتر از برنامه معمول نیست.

کاندوم احتمال انتقال را کاهش می‌دهد و ممکن است به کوتاه‌ترشدن دوره عفونت کمک کند، اما محافظت کامل ایجاد نمی‌کند؛ زیرا HPV می‌تواند پوست نواحی پوشانده‌نشده را هم درگیر کند. اگر زگیل تناسلی فعال وجود دارد، بهتر است تا برطرف‌شدن زگیل‌ها از تماس جنسی مستقیم با ناحیه درگیر خودداری شود.

پیگیری و تکرار آزمایش HPV

زمان تکرار آزمایش برای همه یکسان نیست. در بسیاری از افرادی که یکی از انواع پرخطر غیر از ۱۶ و ۱۸ دارند و پاپ‌اسمیرشان طبیعی است، تکرار آزمایش HPV یا آزمایش هم‌زمان HPV و پاپ‌اسمیر پس از یک سال توصیه می‌شود.

هدف از این فاصله، تشخیص عفونت گذرا از عفونت ماندگار است. تکرار آزمایش چند هفته یا چند ماه بعد معمولاً اطلاعات مفیدی نمی‌دهد و می‌تواند بدون تغییر تصمیم درمانی، اضطراب و هزینه را افزایش دهد.

اگر یک سال بعد HPV همچنان مثبت باشد، به‌ویژه اگر دو نتیجه مثبت متوالی ثبت شده یا پاپ‌اسمیر غیرطبیعی شده باشد، معمولاً کولپوسکوپی مطرح می‌شود. اگر نتیجه منفی شود، فاصله آزمایش بعدی باز هم به سابقه قبلی بستگی دارد. یک نتیجه منفی پس از HPV مثبت همیشه به معنی بازگشت فوری به فاصله پنج‌ساله غربالگری نیست.

در افراد درمان‌شده به‌علت CIN2، ‏CIN3 یا AIS، برنامه کاملاً متفاوت است. بر اساس به‌روزرسانی راهنمای ASCCP، معمولاً سه آزمایش HPV یا آزمایش هم‌زمان منفی در ماه‌های ۶، ۱۸ و ۳۰ پس از درمان لازم است تا فاصله آزمایش‌ها به سه سال افزایش پیدا کند. مراقبت سه‌ساله باید دست‌کم ۲۵ سال ادامه یابد.

بارداری، HIV، پیوند عضو، مصرف داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، سابقه سرطان یا ضایعات پیش‌سرطانی و برداشتن رحم می‌توانند برنامه را تغییر دهند. این افراد نباید صرفاً از یک جدول عمومی برای تعیین زمان پیگیری استفاده کنند.

آیا بعد از HPV مثبت واکسن فایده دارد؟

واکسن HPV عفونتی را که هم‌اکنون وجود دارد درمان نمی‌کند و زمان پاک‌شدن آن را کاهش نمی‌دهد. بااین‌حال، ممکن است در برابر ژنوتایپ‌هایی که فرد هنوز به آن‌ها مبتلا نشده محافظت ایجاد کند.

طبق توصیه CDC، واکسیناسیون جبرانی برای افراد واکسینه‌نشده تا ۲۶سالگی توصیه می‌شود. در سنین ۲۷ تا ۴۵ سال، تصمیم‌گیری باید با توجه به احتمال مواجهه‌های آینده، سابقه واکسیناسیون و شرایط فردی با پزشک انجام شود. برنامه‌های ملی کشورها ممکن است متفاوت باشند.

واکسن جایگزین پاپ‌اسمیر، آزمایش HPV یا کولپوسکوپی نیست. حتی فرد واکسینه‌شده نیز باید غربالگری توصیه‌شده را ادامه دهد.

سؤالاتی که از پزشک بپرسید

این پرسش‌ها کمک می‌کنند با یک برنامه روشن از مطب خارج شوید:

1. آزمایش من مربوط به دهانه رحم است یا محل دیگری؟
2. کدام ژنوتایپ HPV مثبت شده است؟
3. آیا HPV 16 یا 18 در گزارش وجود دارد؟
4. نتیجه پاپ‌اسمیر من دقیقاً چیست؟
5. آیا می‌توان از همان نمونه، پاپ‌اسمیر یا ژنوتایپ تکمیلی انجام داد؟
6. با درنظرگرفتن نتایج قبلی، خطر تغییرات CIN3+ برای من چقدر است؟
7. به کولپوسکوپی نیاز دارم یا تکرار آزمایش کافی است؟
8. آزمایش بعدی دقیقاً چه زمانی و از چه نوعی باشد؟
9. اگر نتیجه بعدی منفی شد، پیگیری بعد از آن چه زمانی است؟
10. آیا سابقه بارداری، داروها یا وضعیت سیستم ایمنی برنامه را تغییر می‌دهد؟
11. آیا واکسن HPV هنوز می‌تواند برای من یا همسرم مفید باشد؟
12. آیا با توجه به سابقه جنسی، آزمایش عفونت‌های مقاربتی دیگری لازم است؟
13. چه علائمی باعث می‌شوند قبل از موعد تعیین‌شده مراجعه کنم؟
14. آیا برای برنامه بارداری آینده محدودیتی وجود دارد؟

پرسش‌های متداول

آیا پاپ‌اسمیر طبیعی و HPV مثبت با هم تناقض دارند؟

خیر. پاپ‌اسمیر ظاهر سلول‌ها را بررسی می‌کند، اما آزمایش HPV وجود ویروس را می‌سنجد. ممکن است ویروس وجود داشته باشد ولی هنوز تغییر سلولی ایجاد نکرده باشد.

آیا HPV مثبت حتماً به زگیل تناسلی منجر می‌شود؟

خیر. انواع ایجادکننده بیشتر زگیل‌های تناسلی، به‌ویژه HPV 6 و 11، معمولاً با انواع پرخطر سرطان‌زا متفاوت‌اند. بسیاری از عفونت‌های پرخطر نیز هیچ علامت یا زگیلی ایجاد نمی‌کنند.

آیا مثبت‌شدن آزمایش نشانه خیانت است؟

خیر. آزمایش HPV زمان انتقال و فرد انتقال‌دهنده را مشخص نمی‌کند. عفونت می‌تواند سال‌ها خاموش بماند یا دوباره فعال شود.

آیا همسرم باید آزمایش HPV بدهد؟

برای شریک مرد آزمایش روتین HPV توصیه نمی‌شود. شریکی که دهانه رحم دارد باید برنامه معمول غربالگری خود را براساس سن و سابقه پزشکی ادامه دهد.

آیا می‌توانم رابطه جنسی داشته باشم؟

در نبود زگیل یا ضایعه دردناک، معمولاً ممنوعیت مطلق وجود ندارد. کاندوم می‌تواند احتمال انتقال را کاهش دهد، اما محافظت کامل ایجاد نمی‌کند. در صورت وجود زگیل فعال بهتر است تا برطرف‌شدن آن از تماس مستقیم با ناحیه درگیر اجتناب شود.

آیا HPV روی بارداری اثر می‌گذارد؟

خود عفونت HPV معمولاً مانع بارداری یا ادامه آن نمی‌شود. بااین‌حال، بعضی ضایعات پیش‌سرطانی و روش‌های درمانی دهانه رحم ممکن است برای بارداری آینده اهمیت داشته باشند؛ بنابراین قصد بارداری را قبل از هر درمان به پزشک اطلاع دهید.

آیا ممکن است HPV پس از منفی‌شدن دوباره مثبت شود؟

بله. نتیجه مثبت بعد از چند آزمایش منفی ممکن است ناشی از مواجهه جدید یا فعال‌شدن دوباره عفونت قدیمی باشد. آزمایش معمولاً نمی‌تواند این دو حالت را از هم تشخیص دهد.

جمع‌بندی

جواب آزمایش HPV مثبت یک علامت خطر برای پیگیری است، نه تشخیص سرطان. بیشتر عفونت‌ها طی یک تا دو سال مهار می‌شوند. آنچه اهمیت دارد، بررسی ژنوتایپ، خواندن نتیجه پاپ‌اسمیر، درنظرگرفتن سوابق قبلی و انجام به‌موقع آزمایش بعدی یا کولپوسکوپی است.

اگر HPV 16 یا 18 مثبت شده، پاپ‌اسمیر تغییرات مهمی مانند ASC-H، ‏AGC یا HSIL نشان داده، عفونت در آزمایش‌های متوالی باقی مانده یا خون‌ریزی و علائم غیرعادی دارید، ارزیابی پزشکی را عقب نیندازید. پیگیری منظم می‌تواند تغییرات پیش‌سرطانی را پیش از تبدیل‌شدن به سرطان شناسایی و درمان کند.

این مطلب برای آموزش عمومی نوشته شده و جایگزین تفسیر نتیجه توسط متخصص زنان یا پزشک آشنا با سابقه پزشکی شما نیست.

منابع

1. HPV and Pap Test Results: Next Steps after an Abnormal Cervical Cancer Screening Test – National Cancer Institute
2. HPV and Cancer – National Cancer Institute
3. About Genital HPV Infection – CDC
4. Human Papillomavirus (HPV) Infection – STI Treatment Guidelines – CDC
5. HPV Vaccine Recommendations – CDC
6. 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors – Journal of Lower Genital Tract Disease, 2020
7. 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines: Updates Through 2023 – Journal of Lower Genital Tract Disease, 2024
8. ASCCP 2019 Risk-Based Management Consensus Guidelines – ASCCP
9. Cervical cancer – Fact sheet – World Health Organization