درصد چربی بدن (و نه BMI) با کاهش تعداد اسپرم مرتبط است

اگر تا امروز فکر می‌کردید که «شاخص توده‌ی بدنی» یا همان BMI حرف آخر را درباره‌ی وزن و سلامت‌تان می‌زند، یک پژوهش تازه نشان می‌دهد که دست‌کم در مورد باروری مردان، این عدد چندان قابل اعتماد نیست!

پژوهشگران دانمارکی در مطالعه‌ای که چند روز قبل در نشریه‌ی Human Reproduction منتشر شد، گزارش کرده‌اند که درصد چربی بدن بالاتر با تعداد کمتر اسپرم و به‌هم‌خوردن تعادل تستوسترون و دیگر هورمون‌های مردانه همراه است. نکته‌ی مهم اینجاست که این ارتباط حتی در مردانی هم دیده می‌شود که BMI طبیعی دارند اما درصد چربی بدن‌شان بالاست.

چرا BMI کافی نیست؟

BMI فقط یک تخمین از چربی بدن بر اساس قد و وزن است و همین موضوع باعث شده که در سال‌های اخیر اعتبارش را کم‌کم از دست بدهد، چون این شاخص هیچ تفاوتی میان «توده‌ی چربی» و «توده‌ی عضلانی» قائل نمی‌شود.

مثلا یک ورزشکار حرفه‌ای یا بدنساز که حجم زیادی عضله ساخته است، ممکن است BMI ای داشته باشد که او را در دسته‌ی «چاق» قرار بدهد؛ در حالی که چربی بدنش بسیار پایین است!

پژوهش چه کرد؟

پژوهشگران این بار به‌جای ترازو و متر، از دستگاه بیوامپدانس استفاده کردند. این دستگاه با عبور یک جریان الکتریکی ضعیف از بدن، مقدار چربی، آب بدن و توده‌ی عضلانی را تخمین می‌زند و روش دقیق‌تری برای سنجش ترکیب بدن است (این روش در ترازو‌های هوشمند هم استفاده می‌شود).

با این دستگاه، ترکیب بدنی بیش از ۱۰۰۰ مرد دانمارکی که در یک مطالعه‌ی باروری مردان شرکت داشتند اندازه‌گیری شد و در کنار آن، BMI و نسبت دور کمر به قد آنها هم محاسبه شد.

یافته‌های اصلی

مردانی که چربی بدن بالایی داشتند (بین ۲۰ تا ۲۴ درصد)، به‌طور میانگین ۲۳ درصد اسپرم کمتری نسبت به مردانی داشتند که چربی بدن‌شان در محدوده‌ی طبیعی (۸ تا ۱۹ درصد) بود. در مردان با چربی بدن بسیار بالا (۲۵ درصد و بیشتر) هم این کاهش ۱۵ درصد بود.

سرپرست این پژوهش، که استاد سلامت عمومی در دانشگاه آرهوس دانمارک است، در این باره می‌گوید: «مردانی که درصد چربی بدن بالایی داشتند، معمولا تعداد اسپرم کمتر و همچنین حجم مایع منی و غلظت اسپرم پایین‌تری داشتند.»

اما جالب‌ترین بخش ماجرا مقایسه‌ی این دو شاخص با یکدیگر است. تحلیل‌های بعدی نشان داد که افزایش چربی بدن، افت بیشتری در تعداد اسپرم ایجاد می‌کند تا افزایش BMI. به بیان دقیق‌تر، در مردانی با وزن طبیعی، یک درصد افزایش در درصد چربی بدن با ۱۳ درصد کاهش تعداد اسپرم همراه بود، در حالی که همان میزان افزایش در BMI تنها ۸ درصد کاهش را نشان می‌داد.

درصد چربی بدن با به‌هم‌خوردن تعادل هورمون‌های تولیدمثلی مردانه و گرایش به کیفیت و غلظت پایین‌تر مایع منی هم ارتباط داشت.

پیام اصلی این پژوهش

پیام اصلی این پژوهش را می‌توان در سه جمله خلاصه کرد:

• برای مردان: حفظ یک «ترکیب بدنی» سالم، و نه صرفا وزن متناسب با قد، ممکن است برای باروری اهمیت داشته باشد. آیا تا به حال به این فکر کرده‌اید که وزن‌تان طبیعی باشد اما چربی بدن‌تان بالا؟
• برای پزشکان: سنجش درصد چربی بدن در بیماران منتخب می‌تواند مردانی را شناسایی کند که در معرض کاهش باروری هستند و اگر فقط به BMI نگاه کنیم، از قلم می‌افتند.
• به‌طور کلی: پیشگیری از تجمع چربی اضافه از طریق سبک زندگی سالم، هم به سلامت باروری کمک می‌کند و هم به سلامت عمومی بدن.

منابع

1. گزارش Dennis Thompson در HealthDay، ۴ اوت ۲۰۲۶.
2. Body fat percentage in relation to semen characteristics, testicular volume, and reproductive hormones: a cross-sectional study — Human Reproduction